แนวคิดเกี่ยวกับการแพทย์จีนโบราณ

๓. คุณไสยกับการแพทย์

๓. คุณไสยกับการแพทย์

巫、医关系

“การแพทย์มีต้นเค้ามาจากคุณไสย” คำพูดนี้กล่าวกันมานานแล้ว ย้อนรอยไปถึงต้นเค้าพบหลักฐานประมาณสองชนิด อย่างแรกคือเอกสารจารึก ตัวอย่างเช่น คัมภีร์ทะเลและขุนเขา (ซานไห่จิง) ที่รวบรวมเป็นตำราขึ้นสำเร็จในช่วงปลายยุควสันตสารทและรัฐศึกถึงต้นราชวงศ์ฮั่นนั้น ระบุว่า:

“医源于巫”,其说久矣。究其缘由,大致有二。其一是文献记载,例如成书约在春秋末年至汉代初年的《山海经》中说:

“ในแดนกันดาร มีบรรพตนามเฟิงอี้ว์บัญชรหยก ซึมซับพลังสุริยันต์จันทรา มีเขาหลิงซาน มีสิบหมอไสยผู้เลื่องชื่อ อันนามว่า อูเสียน อูจี๋ อูพ่าน อูเผิง อูกู อูเจิน อูหลี่ อูตี่ อูเซี่ย อูหลัว ณ ดินแดนอันสูงจรดฟ้าต่ำจรดดินแห่งนี้อุดมไปด้วยสมุนไพรและตัวยาคณานับ” [1]

“大荒之中,有山名丰沮玉门,日月所入。有灵山,巫咸、巫即、巫盼、巫彭、巫真、巫礼、巫抵、巫谢、巫罗十巫,从此升降,百药爰在。”

และกล่าวอีกว่า:

又说:

“แดนไคหมิงตงมีหมอไสย อูเผิง อูตี่ อูหยาง อูหลี่ว์ อูฝาน อูเซี่ยง ขโมยศพสัตว์เทพเจ้าย่าอี่ว์ ร่วมหลอมยาอายุวัฒนะ” [2]

“开明东有巫彭、巫抵、巫阳、巫履、巫凡、巫相,夹窫窳之尸皆操不死之药。”

ต่อมากัวผูแห่งราชวงศ์จิ้นได้ขนานนามบรรดานามหมอไสยทั้งหลายไว้ว่า “ล้วนเป็นหมอเทวดา” แสดงให้เห็นว่ามีองค์ความรู้และชำนาญเรื่องยาสมุนไพรในตอนแรก ส่วนใหญ่ล้วนเป็นหมอไสย หรืออาจกล่าวว่าคำว่า “หมอ” นั้นเป็นการผสานกันระหว่างหน้าที่และองค์ความรู้เพียงส่วนหนึ่งของหมอไสย ในเอกสารในยุคต้นมักพบคำว่าเรียกระหว่าง คุณไสยและการแพทย์ที่เกี่ยวโยงกัน ดังที่กวนจื่อกล่าวไว้ว่า “เสี่ยงทายกระดองเต่า ใช้หมอไสย” [3] ขงจื่อเองก็ว่า “ผู้ไร้จิตมั่น ไม่อาจเป็นหมอไสย” [4] ดังนี้ ขณะเดียวกัน ในจารึกก่อนยุคฉินก็พบวิธีการเขียนคำว่าอี (医) ซึ่งหมายถึงแพทย์นั้นมักจะมีคำว่าอู (巫) ซึ่งหมายถึงคุณไสยเป็นองค์ประกอบด้วย (ดังแสดงในภาพ ๑๗)

诸巫之名后有晋代郭璞的注曰:“皆神医也”,显示出最初掌握药物与药物知识的,大多是巫;或者说“医”不过是巫之职能与知识构成的一部分。早期文献中又常常可见巫、医连属并称,如《管子》曰:“上恃龟筮,好用巫医”;孔子亦有“人而无恒,不可以作巫医”之语。同时,在先秦文献中也确实可见“医”字的写法中,含有“巫”的组成部分(如图17 所示)。

นอกจากนั้น สาเหตุยังอยู่ที่บรรดานักวิชาการผู้ศึกษาประวัติศาสตร์แพทย์แผนจีนยุคก่อนหน้าศตวรรษที่ ๒๐ ส่วนใหญ่จะมีความเข้าใจมุมมองและวิธีวิจัยการศึกษาประวัติศาสตร์สมัยใหม่ของตะวันตกดี หรือกล่าวได้ว่า ภายใต้การอบรมบ่มเพาะจากวัฒนธรรมตะวันตก พวกเขาจึงสร้างประวัติศาสตร์แพทย์แผนจีนที่มีกลิ่นอายประวัติศาสตร์สมัยใหม่และไม่เพียงรังสรรค์งานประวัติตัวบุคคลหรือเรื่องราวประกอบกันเป็นการบรรยายทั่วไปเท่านั้น ยกตัวอย่างเช่น หวังจี๋หมินผู้สำรวจวิจัยประวัติศาสตร์แพทย์แผนจีนผู้โด่งดัง (ภาพ ๑๘) และอู่เหลียนเต๋อ (ภาพ ๑๙) ผู้ได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตจากสหราชอาณาจักรและเขียนตำรา “ประวัติศาสตร์แพทย์แผนจีน” ร่วมกับหวังจี๋หมิน (ในภาพ ๒๐) ตลอดจนอี๋ว์อวิ๋นซิ่วผู้ที่กลับการจากศึกษาที่ญี่ปุ่นแล้วสนับสนุนการทำลายระบบ “แพทย์แผนโบราณ” ทว่าเป็นมีความรู้แตกฉานในคัมภีร์อักษรศาสตร์และเชี่ยวชาญการวิจารณ์ตำรา หากสืบสาวราวเรื่องก็ยังพบว่า เพราะพวกเขาเหล่านั้นมีความรู้อันอุดม จึงสามารถทำความรู้จัก “คุณไสย หรือเวทย์มนตร์” ได้ถึงแก่น หาใช่ประชาชนทั่วไปที่ยังคงตื้นเขินเข้าใจว่าสิ่งเหล่านั้นการเริงรำบูชาเทพ หรืออธิบายว่า เป็นการรำฟ้อนเพื่ออัญเชิญเทพประทับ จากตำราของพวกเขาเหล่านั้น ย่อมพบได้ไม่ยากว่า แพทย์มีต้นกำเนิดมาจากคุณไสย พวกเขาเชื่อว่า เช่นเดียวกับอารยธรรมของอาณาจักรบาบิโลเนีย อียิปต์โบราณ อินเดียโบราณ หรือกรีกเป็นต้น เราจะพบว่าการรักษาทางการแพทย์ในยุคแรกเริ่มนั้น หมอไสยจะทำพิธีบูชา สวดมนต์ อ่านคาถา ร้องเทิดทวยเทพ และใช้สิ่งต่าง ๆ มาทำเป็นตัวยารักษาดุจเดียวกัน หมอแต่ละเผ่านั้นส่วนใหญ่มาจากหมอไสย จีนก็เป็นเช่นนี้

此外,原因还在于20世纪前期治中国医学史的一批学者,大多对西方近代史学的视角与研究方法有所了解。或者说,正是在西方文化的熏陶下,他们才开创了具有近代史学属性而不再仅仅是人物传记、轶事钩沉之类“记述之学”的中国医学史。例如,享誉中国医学史研究先驱的王吉民(如图18所示),最早在英国取得医学博士学位并与王吉民合著《中国医史》(如图20所示)的伍连德(如图19所示);甚至包括留日归来后力主取缔“旧医”,但“小学”(文字学)与考据之功极深的余云岫等皆是如此。但归根结底,还是因为所拥有的丰厚学识,使得他们能够准确把握“巫术”(法术)的性质,而不是像普通百姓那样肤浅地将其理解为“跳大神”或许慎所释“以舞降神者”。故在他们的著作中,不难见到“医源于巫”的观点。他们认为:正像在古巴比伦、埃及、印度、希腊等各种文明体系中均能见到早期医疗活动中,巫医既用礼拜、祈祷、念咒、歌赞,也使用各种自然之物作为治疗药物一样,各民族之医,多出于巫,中国也是如此。

[1] ซานไห่จิง ม้วน ๑, (ต้าฮวงซีจิง).

《山海经》卷十六〈大荒西经〉。

[2] ซานไห่จิง ม้วน ๑๑, (ไห่เน่ยซีจิง). 窫窳 ตัวแรกออกเสียงว่า ย่า หรือ เย ส่วนตัวหลักออกเสียงว่า อี่ว์ คัมภีร์ซานไห่จิงของกัวผูแห่งราชวงศ์จิ้น ระบุไว้ว่า “ตัวงูหน้าคน ถูกขุนนางผู้ไม่ภักดีสังหาร” บรรดาหมอไสยผู้มีชื่อยุคหลังกล่าวว่า “ล้วนแต่เป็นหมอเทวดา ในคัมภีร์ซื่อเปิ่นกล่าวไว้ว่า อูเผิงเป็นหมอ”.

《山海经》卷十一〈海内西经〉。窫窳:“窫”音yà 或yē,“窳”音yǔ。晋代郭璞注《山海经》谓:“蛇身人面,贰负臣所杀也”。诸巫之名后的注曰:“皆神医也。《世本》曰:巫彭作医。”

[3] ก่วนจื่อ ม้วน ๑, (เฉวียนซิวที่ ๓).

《管子》卷一《权修第三》。

[4] เว่ย-เหอเยี่ยนจี๋เจี่ย, ซ่ง-สิงปิ่งซู, หลุนอี่ว์จู้ซู ม้วนที่ ๑๓ (จื่อลู่ที่ ๑๓).

魏· 何晏集解、宋·邢昺疏:《论语注疏》卷十三〈子路第十三〉。

รีวิวจากผู้อ่าน

ความเห็นโดย lolipop
ขอบคุณมากๆๆคร้าาาา
เมื่อ 3 เดือน 1 วันที่แล้ว

ความเห็นโดย ชลชินี
ศาสตร์หลายอย่างรวมกันจนแยกไม่ออก
เมื่อ 11 เดือน 5 วันที่แล้ว

รีวิว